TEHLİKELERİN TANIMLANMASI
Renksiz çok kolay alevlenir gazdır. Hafif sarımsak kokusu taşır. Şiddetli yangın ve patlama tehlikesi vardır. Isı, kıvılcım ve alevden uzak tutulmalıdır. Basit boğucudur. Bu ürün oksijen içermez ve kapalı alanda sızarsa, boğulmaya neden olabilir. Ortamdaki oksijen seviyesinin % 19,5 in üzerinde olması sağlanmalıdır. Basınç altındayken çok çabuk alevlenir. 1 bar’ın üzerindeki basınçlarda havada kendiliğinden tutuşabilir. Sıvı asetilen, darbelere duyarlıdır. Ürün basınç altındadır. Tüpler 50 ⁰C’nin altında kullanılmalı ve muhafaza edilmelidir.
Göze etkileri:
Ürün oda sıcaklığında bir gaz olduğundan göze olumsuz bir etki beklenmez. Sıvı asetilenle temas geçici tahrişe neden olabilir.
Deriye etkiler:
Olumsuz bir etki beklenmez. Sıvı asetilen ile defalarca temas etmek tahrişe ve dermatite (deri yangısına) neden olabilir.
Yutma etkileri:
Potansiyel maruz kalma yolu olarak değerlendirilmemiştir.
Solunuma etkileri:
Asetilen basit boğucu bir gazdır ve yüksek miktarlarda solunduğunda anestezik etki gösterir. Havada yüksek oranda bulunursa akciğerlerin yeterli oksijen almasını engeller. Basit boğucuların neden olduğu oksijen yetersizliği belirtilen etkileri içerir. Hızlı solunum, idrakte azalma, adale koordinasyonunda bozukluk yanlış karar verme, tüm algılamalarda azalma duygusal dengesizlik ve yorgunluk. Boğulma etkisi ilerledikçe, mide bulantısı, kusma, yere yığılma ve bilinç kaybı, daha sonra kasılma, koma ve ölümle sonuçlanabilir.
Normal kullanım koşullarında, aseton tüpten çıkmaz. Ancak, eğer tüp aseton veya asetilen ile fazla doldurulmuş ise, zaman zaman tüpten aseton kusması oluşabilir. Asetonun esas olarak merkezi sinir sistemine toksik etkisi vardır ve baş ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi, kusma ve yorgunluğa neden olabilir. Asetonun biraz fazla solunması solunum yolunda tahrişe eden olabilir. Gebelik sırasında oksijen yetersizliğinin insanlarda ve deney hayvanlarında anormal gelişmelere neden olduğu görülmüştür.
İLK YARDIM UYGULAMALARI
Gözler
Normalde gerek yok. Eğer basınçlı gaz doğrudan göz ile temas ederse doktora danışılmalıdır. Gözler derhal düşük basınçlı, soğuk su ile 15 dk yıkanmalıdır. Gözlerin su ile iyice yıkanmasını sağlamak için göz kapakları iyice açılmalıdır. Derhal tıbbi yardım alınması sağlanmalıdır.
Deri
Maruz kalan bölgeler ılık su ve sabunla yıkanmalıdır. Tahriş meydana gelirse, tıbbi yardım alınmalıdır.
Yutma
Potansiyel maruz kalma yolu olarak değerlendirilmemiştir.
Solunum
Aşırı maruz kalınan tüm vakalarda derhal müdahalede bulunulması zorunludur. Kurtarma personelinde solunum cihazı bulunmalıdır. Etkilenen kişiye yardım edilerek gazla kirlenmemiş bir alana götürülmeli ve temiz hava soluması sağlanmalıdır. Gazla kirlenmiş alandan çabuk uzaklaşmak çok önemlidir ve eğer nefes alma durursa suni solunum ve oksijen takviyesi uygulanmalıdır. Daha sonraki tedavi semptomatik ve destek tedavi olmalıdır. Hasta ılık ve sessiz b,ir yerde tutulmalıdır.
YANGIN İLE MÜCADELE ÖNLEMLERİ
Patlama ve yangın tehlikesi
Yangın ortamında kaldığı zaman tüp, hararete bağlı artan basınçtan dolayı şiddetle yırtılabilir/patlayabilir. Saf asetilen 1 bar’ın üzerinde kimyasal bozunma şeklinde bileşiklerine ayrılarak tutuşabilir. Eğer ateşleme kaynağı yeterli şiddette ise üst patlama sınırı %100’e ulaşır. Saf asetilen darbeye duyarlıdır. Yangın ortamında kaldığı zaman tüp hararete bağlı artan basınçtan dolayı şiddetle yırtılabilir.
Gaz asetilen 1 bar’ın üstündeki basınçtan havada kendiliğinden alev alabilir. Asetilen çok düşük tutuşturma enerjisine ihtiyaç gösterdiğinden, yangınlar gaz akışı kesilmeden söndürüldüğünde, gaz tutuşabilir ve şiddetle patlayabilir. Asetilenin yoğunluğu hava ile hemen hemen aynıdır, bu nedenle kaçak halinde havada hemen yayılmaz , ancak bir ateşleme kaynağına doğru parlayabilir.
Söndürme aracı
Bilinen tüm söndürme araçları.
Yangın ile mücadele yöntemleri
Dikkat: Tüp vanasını kapatmadan önce mutlaka yanmayı söndürün! Eğer vana ağzından çıka alev küçükse söndürmeye çalışılmalıdır. Tüp vanasını kapatmak için kıvılcım çıkartmayan anahtar kullanılmalıdır. Yangın söndürme personeli koruyucu solunum cihazı kullanmalı ve koruyucu elbise giymelidir. Alevin üzerine kapatılan bir eldiven, kalın bir kumaş veya herhangi bir ıslak malzeme genellikle alevi söndürür. Eğer alev büyükse, tüp açık havaya çıkarılmadan veya içinde ateşleme kaynağı bulunmayan çok iyi havalandırılan bir alana alınmadan, söndürülmeye kalkışılmamalıdır. Genellikle büyük yangınların söndürülmesi çok zordur çünkü sızan asetilen yanındaki ateşleme kaynaklarından tekrar tutuşarak kapalı alan patlaması meydana getirebilir. Tüpler bol su tutularak soğutulmalıdır. Yangının sönmesinden sonrada, aleve maruz kalan tüpler uzaktan bol su püskürtülerek soğutulmaya devam edilmelidir.
Yangın alevi yakındaki tüplere ulaşıyorsa BLEVE (Kaynayan Sıvı Buharı) patlaması meydana gelmemesi için çok dikkatli olunmalıdır. Tüplerin ve kapların içindeki sıvı seviyesinin üzerine gelecek şekilde uzaktan yaklaşık 2000 lt/dk su püskürtülmelidir. Yangını yanındaki çalışan sayısı azaltılmalı ve tüm çevre boşaltılmalıdır. Yangının sönmesinden sonrada, aleve maruz kalan tüpler uzaktan su püskürtülerek soğutmaya devam edilmelidir.
KAZ SONUCU GAZ YAYILMASINA KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER
Tüm tutuşturucu kaynaklar hemen etkisiz hale getirilmelidir. Tehlike bölgesinde sigara içilmemeli, hiçbir alev, ateş veya kıvılcım olmamalıdır. Etkilenen bölgeden tüm personel tahliye edilmelidir. Uygun koruyucu donanım kullanılmalıdır. Sızıntı, tutuşabilir veya yanıcı malzemelerin yakınında ise ciddi bir yangın veya patlama tehlikesi vardır. Ortamda uygun havalandırma yapılmalıdır. Tüm tutuşturucu kaynaklar etkisiz hale getirilmelidir. Eğer sızıntı kullanıcının donanımında ise onarıma başlamadan önce, kesinlikle, gaz boruları inert gaz ile süpürülmelidir. Sızıntı tüpte veya tüp vanasında işe, 1. Bölümde belirtilen AKBAŞOĞLU KARDEŞLER tesisi aranmalıdır.
Emniyetli bir şekilde yapılabiliyorsa tutuşturucu kaynaklar ve vana kapatılarak kaçaklar durdurulmalıdır. Küçük kaçaklarda, tüpler dışarıda tutuşturucu kaynaklarda uzak bir alana götürülmelidir. Diğer basınçlı gaz tüplerini, parlayıcı, zehirli, maddelerin yakınında bulunuyorsa ya da binanın yangından korunması güç ve yangın çıktığında can kaybı yada maddi hasar bulunduğu yerden uzaklaştırılmalıdır. Başka yere götürülen tüp bir hortum ile su tutularak soğutulabilir. Son olarak tüp vanasını yavaşça açıp tüpün içinde kalan gazın boşalması sağlanmalıdır. Tüpün üstüne “DİKKAT –Yanıcı gaz sızıntısı” yazan bir uyarı levhası veya böyle bir yazı yapıştırılmalıdır.
KULLANMA VE DEPOLAMA
Elektrik sınıflandırması: Sınıf 1, Grup A
Asetilen boru sistemleri ve bağlı olan borular mutlaka topraklanmalıdır. Asetilen, aseton içinde çözünmüş olarak içi tamamen gözenekli maddeyle doldurulmuş tüplerde kullanıma sunulur. Asetilen, aseton içinde kimyasal olarak çözündürülür ve gözenekli maddenin tamamı kaplanır. Dolu bir asetilen tüpünün valfi açıldığında, asetilen gaz halinde çözeltiden çıkar.
Depolama ve kullanım alanlarına “SİGARA İÇİLMEA” ve “AÇIK ALEV KULLANILMAZ” yazılı uyarı levhaları yazılmalıdır. Depolama ve kulanım alanlarında tutuşturma kaynağı bulundurulmamalıdır. Asetilen sadece iyi havalandırılmış yerlerde kullanılmalıdır. Kullanım dışındayken, tüpleri kapakları takılı kalmalıdır. Tüpler fiziksel hasardan korunmalıdır. Serin, kuru, iyice havalandırılmış, parlayıcı ve yanıcı maddelerden uzak yerlerde ve yoğun trafik olan yerlerin ve acil çıkışların uzağında tutulmalıdır. Mümkünse tüpler üzeri sundurmayla kaplı diğer binalarla bitişiği olmayan yerlerde tutulmalıdır. Tüplerin depolandığı yerde sıcaklık 50 ⁰C’ yi geçmemelidir. Tüpler, düşme veya devrilmelerine karşı dik ve sağlam şekilde bağlanmış olarak depolanmalıdır.”ilk giren-ilk çıkar” envanter sistemi kullanılarak dolu tüplerin uzun zaman depoda kalmaları önlenmelidir.
Kullanım dışındayken, tüplerin kapakları takılı kalmalıdır. Tüp vanası her kullanımdan sonra ve tüp boşaldığında kapatılmalıdır. Tüpler sürüklenmemeli. Kaydırılmamalı ve yuvarlanmamalıdır. Tüplerin taşınmasında tüp arabaları kullanılmalıdır. Tüpler tüp dolum basıncından daha düşük basınçta çalışan boru veya tesisata bağlanacak ise basınç düşürücü regülatör kullanılmalıdır. Hiçbir şekilde, ürünün tüpten çıkış hızını yükseltmek için tüp ısıtılmamalıdır. Tüpe geri dönüşü önlemek için çıkış hattı üzerinde alev tutucu ve geri döndürmesiz vana ( check valve) kullanılmalıdır. Oksijenle kesme ve kaynak işleminde kullanılan asetilen hortumunun hamlaca bağlı ucuna check-valve, basınç düşürücüye bağlı ucuna ergiyen metal tapalı alev tutucu takılmalıdır. Aynı donanım oksijen hortumunun iki ucuna da takılmalıdır. Bu yöntemle, çok sık rastlanan alev geri tepme olayı önlenir. Gaz kesinlikle tüpten başka bir tüpe veya kaba aktarılmamalıdır.
Gaz tüpleri için genel uyarı: Hiçbir zaman basınçlı gaz tüpleri veya kriyojenik ( çok düşük sıcaklıklarda sıvılaştırılmış) gaz tüpleri (LC’ler) kapalı bir alanda, örneğin otomobil bagajında, minibüs içinde veya station vagon aracın içinde taşınmamalıdır. Bir kaçak, yangın, patlama, boğulma veya zehirlenmeye neden olabilir. Kaynak yaparken, tüpün kaynak donanımı veya topraklama teliyle temas etmemesine dikkat edilmelidir. Depolama sırasında asetilen tüpleri oksijen tüplerinden en az 6 m. Uzakta tutulmalı veya arada en az 1,5 m. Yüksekliğinde yanmaz malzemeden bir ayıraç bulunmalıdır. Bu durumda tüpün içindeki çözücü kaybı artabilir ve asetilenin tehlikeli ayrışma olasılığı yüksektir.
MARUZ KALMA KONTROLLERİ, KİŞİSEL KORUNMA
Havadaki oksijen seviyesinin %19,5’in altına düşmesine neden olabilecek gaz birikimini önlemek için ortamın havalandırılması sağlanmalıdır. İlgili elektrik standartlarına uygun mekanik havalandırma tasarlanmalıdır. İşe uygun el, vücut ve yüzü koruyucu donanım kullanılmalıdır.
FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
Fiziki durum(katı – sıvı – gaz)
Gaz |
Gazın özgül ağırlığı (21⁰C ve 1 atm ‘de Hava:1)
0,906 |
Ergime noktası (1 atm)
-80,60⁰C |
Kritik Nokta
-35,18 ⁰C 61,91 basr |
Kaynama noktası
-83,8⁰C |
Kendiliğinden tutuşma sıcaklığı
325 ⁰C |
Çözünürlük
1185mg/lt |
Buhar basıncı 20⁰C’de
44 bar |
Koku ve görünüm
Sarımsak Kokulu, renksiz gaz |
Parlama Noktası
-17,8⁰C |
Not: Bar cinsinden verilen tüm değerler mutlak basınçtır.
Karpitten elde edilen ticari asetilenin sarsmağa benzer kokusu vardır. |
